स्त्री: काल, आज आणि उद्या–संघर्षाकडून शिखराकडे जाणारा प्रवास

बुलढाणा: जागतिक महिला दिन केवळ शुभेच्छांचा पाऊस पाडण्याचा दिवस नाही, तर अर्ध्या जगाच्या अस्तित्वाचा आढावा घेण्याचा दिवस आहे. चूल आणि मूल या चौकटीतून बाहेर पडून अंतराळाला गवसणी घालणाऱ्या स्त्रीचा प्रवास हा काही सोपा नव्हता. ‘ती’चा काल संघर्षाचा होता, आज कर्तृत्वाचा आहे आणि उद्या हा पूर्णतः स्वावलंबनाचा असेल.

उंबरठ्याच्या आतले विश्व काळाच्या पडद्याआड डोकावून पाहिले तर स्त्रीचे आयुष्य हे केवळ त्यागाची आणि सोशिकतेची मूर्ती असेच मांडले गेले. शिक्षण, निर्णयप्रक्रिया आणि स्वतःचे स्वतंत्र मत या गोष्टींपासून तिला जाणीवपूर्वक दूर ठेवले गेले. सती प्रथा, बालविवाह आणि शिक्षणाची बंदी अशा साखळदंडात ती अडकली होती. सावित्रीबाई फुले यांच्यासारख्या रणरागिणींनी शेण-गोट्यांचा मार सोसून शिक्षणाची दारे उघडली, म्हणून आजची स्त्री उभी आहे. तो काळ ‘अस्तित्व टिकवण्याचा’ होता. आज परिस्थिती बदलली आहे. आजची स्त्री केवळ उंबरठा ओलांडून बाहेर पडली नाही, तर ती जगाचे नेतृत्व करत आहे. कॉर्पोरेट बोर्डरूमपासून ते सीमेवरच्या रणगाड्यांपर्यंत आणि ऑलिम्पिकच्या मैदानातून ते थेट विज्ञानाच्या प्रयोगशाळेपर्यंत तिची मोहोर उमटली आहे. आजची स्त्री आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होत आहे. ती आता फक्त ‘वापरकर्ती’ राहिली नसून ‘उत्पादक’ आणि ‘निर्णय घेणारी’ बनली आहे. माहिती तंत्रज्ञानाच्या युगात स्त्रियांनी डिजिटल माध्यमांचा वापर करून स्वतःचे हक्क आणि विचार मांडायला सुरुवात केली आहे. बातम्यांचे संपादन असो वा डिजिटल मार्केटिंग, त्या प्रत्येक क्षेत्रात आघाडीवर आहेत.

मात्र, आजही हे चित्र पूर्णतः गुलाबी नाही. आजही कामाच्या ठिकाणी होणारा भेदभाव, सुरक्षिततेचे प्रश्न आणि कौटुंबिक जबाबदाऱ्यांचे दुहेरी ओझे तिच्या खांद्यावर आहेच. स्त्रीला सन्मान हा फक्त वर्षाच्या एका दिवसासाठी नकोय, तर तो तिच्या ३६५ दिवसांच्या अस्तित्वासाठी हवा आहे. “ती” झुकणारी नाही, तर प्रवाहाच्या विरुद्ध पोहणारी शक्ती आहे. जोपर्यंत समाजाची नजर बदलत नाही, तोपर्यंत स्त्रीचा लढा सुरूच राहील. स्त्री म्हणजे केवळ एक शरीर नाही, तर ती विचारांची जननी आहे. तिचा काल ‘मूक’ होता, आज ती ‘बोलकी’ झाली आहे आणि उद्या ती ‘निर्णायक’ असेल!

पूर्णत्वाची पहाट

स्त्रीचा ‘उद्या’ हा समान संधींचा असावा. येणाऱ्या काळात स्त्रीला ती ‘स्त्री’ आहे म्हणून सवलत नको, तर ती ‘माणूस’ आहे म्हणून हक्क हवा आहे. उद्याच्या काळात राजकीय आणि सामाजिक निर्णयांत स्त्रियांचा सहभाग ५० टक्के असेल, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने विकास होईल. एआय, कोडिंग आणि प्रगत तंत्रज्ञानाच्या जोरावर ग्रामीण भागातील स्त्रियाही जागतिक बाजारपेठेशी जोडल्या जातील. उद्याचा समाज असा असेल जिथे स्त्रीच्या प्रगतीचे कौतुक करताना कोणालाही आश्चर्य वाटणार नाही, एवढे मात्र खरे!